صفحه اصلی   /   بازگشت

آذرتاش آذرنوش

اين بنده، آذرتاش آذرنوش، فرزند محمد آذرنوش در 29 بهمن 1316ش در قم زاده شده اما در تهران زيست و همانجا تحصيلات دوره ابتدائي را آغاز کرد. در نه سالگي همراه پدر که رياست حسابداري راه‌آهن ايران، ناحيه جنوب را به‌عهده گرفته بود، به اهواز رفت و تا سال 1329 که دوره ابتدايي را به پايان رسانيد در آن شهر زيست. دوره متوسطه را در تهران و در دبيرستان رازي آغاز کرد. در سال 1335 براي آنکه بتواند در رشته ادبي ادامه تحصيل دهد، به دبيرستان دارالفنون انتقال يافت. طي يک سالي که در ان دبيرستان بود در انجمن‌هاي ادبي شرکت مي‌جست، و گاه شعر مي‌سرود و در مجلات آن زمان منتشر مي‌ساخت. نيز به همراهي چند تن از دوستان خوش قريحه خود انجمني به نام انجمن شعرا تشکيل داد که بي‌گمان در پرورش ذوق ادبي و تعيين سرنوشت او و دوستانش بي‌تأثير نبود.

در سال 1336، در رشته ادبيات عرب که به تازگي در دانشکده معقول و منقول دانشگاه تهران تشکيل شده بود نام‌نويسي کرد. در پايان سال تحصيلي 36-37 در مسابقه‌اي که دانشکده معقول براي تخصيص بورس تحصيلي دولت عراق به دو دانشوي ايراني برگزار کرده بود شرکت جست و بي‌درنگ به آن کشور سفر کرد و در دانشکده ادبيات، رشته ادبيات عرب نام نوشت. دو سال بعد، انقلاب عراق و پريشاني احوال، ادامه تحصيل را براي او غيرممکن ساخت و او ناچار به تهران بازگشت و در سال 1339 از دانشکده معقول فارغ‌التحصيل شد.

چون در آن هنگام براي ادامه تحصيل در رشته ادبيات عرب در ايران جائي نبود، او عازم کشور فرانسه شد. از آنجا که در زبان عربي و فرانسه را در حد معقول آموخته بود، به آساني توانست دوره دکتري را بگذراند و از نخستين رساله دکتري خود که «تحقيق و ترجمه بخشي از کتاب طبقات الشعراي ابن معتز» بود دفاع کند. اما چون هنوز خود را نيازمند دانش بيشتري ديد، دوباره در رشته ادبيات عرب براي نگاشتن رساله ديگري نام‌نويسي کرد و چون پيش از آن دوره کتابداري را نيز خوانده بود، در کتابخانه ملي پاريس، بخش عربي بکار نيز مشغول شد. اين شغل به او اجازه داد که به وجود دو نسخه از کتاب خريدة القصر عمادالدين اصفهاني، بخش مغرب و اندلس، پي ببرد و به راهنمايي شارل پلا به عنوان رساله دومين دکترا، به تصحيح آن اقدام نمايد. اين کتاب در سال 1972 در تونس به چاپ رسيد.

او پس از حصول بر دومين دکتراي خود به ايران بازگشت و پس از چند ماه کار در «بنياد فرهنگ ايران» و پژوهش در باب واژه‌هاي فارسي معرب، و نيز ترجمه کتاب فتوح البلدان بلاذري، در دانشکده خود، معقول و منقول که آن هنگام به «الهيات و معارف اسلامي» تغيير نام داده بود، استخدام شد (سال 1346).

او نخستين ايراني بود که در ادب عرب دکترا گرفته بود. به همين جهت از مسئوليتي که بر عهده‌اش مي‌افتاد آگاه بود، وي نخست گروه عربي دانشکده خود را سر و سامان بخشيد و سپس به معاونت دانشکده برگزيده شد. اما کار اداري هيچگاه مانع پژوهشهاي او نگرديد و در همان احوال، علاوه بر چندين مقاله به فارسي و عربي و فرانسه، و شرکت در چندين کنگره خارجي، کتاب نراهنماي نفوذ فارسي در فرهنگ و زبان تازي» را نگاشت و کتاب موسيقي الکبير فارابي را به فارسي ترجمه کرد.

او هيچ‌گاه از کاري که درباره معربات آغاز کرده بود چشم نپوشيد. اما ملاحظه‌اي کرد که اين‌گونه پژوهش، به دانش زبان‌شناسي و زبانهاي کهن سامي به‌ويژه زبان آرامي نياز دارد. از اين‌رو در سال 1356 از معاونت دانشکده استعفا داد و به کشور انگلستان شتافت تا در دانشگاه کمبريج به تحقيق و آموختن زبان آرامي بپردازد.

چون به ايران بازگشت، انقلاب غريدن آغاز کرده بود و شور و هيجان لاجرم مانع کارهاي درسي و تحقيقي مي‌گرديد، انقلاب فرهنگي نيز براي تجديد سازمان در دانشگاهها کار تدريس را به مدت سه سال متوقف ساخت. آذرنوش در اين فرصت باز به ترجمه و تأليف دست زد و همين‌که درسهاي دانشگاه آغاز شد، به امر آموزش زبان عربي همت گماشت، زيرا دريافت که در برنامه تازه به زبان دين که همانا زبان عربي سمت عنايت خاصي شده و بر حجم ساعات درس سخت افزوده است. دل‌نگراني او از آنجا برمي‌خاست که مي‌ديد هر هفته، ميليونها ساعت در سطح کشور صرف تدريس اين زبان مي‌گردد و حاصلي که از آن همه کوشش به‌بار مي‌آيد، بس ناچيز است. بنابراين او، باتوجه به ساختار زبانهاي هند و اروپايي به‌خصوص زبان مادري خود فارسي، و با گوشه چشمي به علم زبان‌شناسي به تدوين کتابي براي آموزش عربي با شيوه‌ها و ساختارهاي دستوري تازه دست زد. کار تدوين کتاب با آزمايش در کلاسهاي درس آغاز شد و در اثناي جنگ ايران و عراق نگارش نهايي يافت. به همين جهت بيشتر داستانهاي آن گرد جنگ مي‌گردد و به شهادت قهرمان آن ختم مي‌شود. اقدام مؤلف با بسيار از يک سو و مخالفتهاي تند دانشمندان سنت‌گرا، از سوي ديگر مواجه شد. اما انتشار بيش از 50 هزار نسخه از کتاب حتي در جوامع غيردانشگاهي نشان از موفقيت نسبي آن دارد.

کتاب «آموزش عربي» در شوراي گزينش کتاب سال د وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي به اتفاق آراء بهترين کتاب شناخته شد و به نگارنده نيز خبر برنده شدن آن ابلاغ گرديد. اما يک روز پيش از پخش جوائز، تنگ‌چشمي و حسادت بر انصاف و بي‌غرضي پيروز آمد و نويسنده از جائزه محروم ماند. يکي از اعضاي هيئت ژوري، آنچنان از اين حادثه برآشفت که پس از استعفاء همه ماجرا را در مجله آدينه، سال 68، شماره‌هاي 34-35 به تفصيل شرح داد.

از سال 1364، آذرنوش مديريت بخش ادبيات عرب را در مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامي به‌عهده گرفت و طي ده سال توانست علاوه بر تأليفات شخصي خود، بيش از 200 مقاله که برخي تا حد کتاب کوچکي گسترده است بنگارد و صدها مقاله را نيز ويرايش کند.

او هم‌اکنون علاوه بر کار استادي در دانشکده ادبيات (و گاه در دانشگاه امام صادق، تربيت مدرس) و مدريت بخش عربي در دائرة المعارف، سردبير مجله مقالات و بررسيها و نيز مدير بخش عربي در دانشکده الهيات نيز هست.
ترجمه موسيقي کبير فارابي (سال 1376)
ترجمه اطلس تاريخ اسلام (سال 1377)
فرهنگ معاصر عربي ـ فارسي (سال 1380)

مجموعه آثار

مجموعه کتابهاي تأليف شده يا ترجمه شده برحسب سال نشر
1346 فتوح البلدان بلاذري (بخش مربوط به ايران)، تهران، بنياد فرهنگ ايران، 1346ق.
1349 النحو التجريبي، تهران، دانشگاه تهران، 1349ق.
1350/1971م خريدة القصر عمادالدين اصفهاني... تحقيق، تونس، الدار التونسية للنشر، 1971م (ج 1).
1351/1972م خريدة القصر عمادالدين اصفهاني... تحقيق، تونس، الدار التونسية للنشر، 1971م (ج 2).
1363 ترجمه تاريخ ادبيات عرب (بلاشر)، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي، 1363ق.
1363 ترجمه تاريخ ادبيات عرب (عبدالجليل)، اميرکبير، تهران، 1363ق، چاپ دوم، 1373.
1363 مقدمه بر الشعر والشعراء ابن قتيبه، تهران، 1363ق.
1363 فرهنگ مصطلحات (مجمع اللغات)، دفتر نشر فرهنگ اسلام، تهران، 1363ق.
1366 آموزش زبان عربي 1، مرکز نشر دانشگاهي، تهران، 1366ق (و 4 چاپ ديگر).
1367 آموزش زبان عربي 2، مرکز نشر دانشگاهي، تهران، 1367ق (و 4 چاپ ديگر).
1374 راهنماي آموزشي زبان عربي (1)، تهران، دانشگاه پيام نور.
1375 ترجمه موسيقي الکبير فارابي، مؤسسه مطالعات و پژوهش فرهنگي، سال 1375. (کتاب سال)
1375 اطلس تاريخ الاسلام، حسين مؤنس، در سازمان جغرافيايي ارتش، اسفند 1375. (کتاب سال)
1375 تاريخ ترجمه از عربي به فارسي، 1- ترجمه‌هاي قرآن، تهران، در انتشارات سروش.
1377 تاريخ زبان و فرهنگ عربي، تهران، به سمت
1378 فرهنگ معاصر عربي به فارسي، براساس (کتاب سال)
ابن خياط (469-472) ابن حازم (301-302) ابن تعاويذي (149-151)
ابن بابک (57-61) ابن اسد فارقي (11-11) ابن بدرون (93-94)
ابن بسام (110-112) ابن حجاج (312-318) ابن خازن (395-396)
ابن حمدون (364-365) ابن حنبلي (373-3769 ابن رومي (600-608)
ابن دمينه (513-514) ابن انباري، محمدبن قاسم (44-46) ابن حناط (372-373)

مقالات جلد 4 دائرة المعارف بزرگ اسلامي تأليف دکتر آذرنوش
ابن لسان (541-542) ابن شهيد اشجعي (94-99) ابن قتيبه دينوري (447-440)
ابن قتيبه، احمد (446-447) ابن لجأ (540-541) ابن لنکک (543-544)
ابن مفرغ (648-654) ابن مقفع (662-670)

مقالات جلد 5 دائرة المعارف بزرگ اسلامي تأليف دکتر آذرنوش
ابوالاسود وئلي (176-192) ابواحمد کاتب (154-155) ابوتمام (269-287)
ابن نقيب (59-60) ابوالحسن کاتب (371) ابوشراعه (595-596)
ابن وهب (89-91) ابوشمقمق (598-6019 ابوالشيص (601-6049
ابودوادايادي (469-473) ابورقعمق (487-489)

مقالات جلد 6 دائرة المعارف بزرگ اسلامي تأليف دکتر آذرنوش
ابوعطاي سندي (4-6) ابوالفرج اصفهاني (126-138) ابوالفتح بستي (95-100)
ابوهلال عسگري (403-409) ابومطهر ازدي (256-266) ابوالينبغي (440-441)
ابوهفان (400-403) ابونؤاس (351-368)

مقالات جلد 7 دائرة المعارف بزرگ اسلامي تأليف دکتر آذرنوش
ادب (296-317) اَدي شير (383-385) ادغام (348-3519

مقالات جلد 8 دائرة المعارف بزرگ اسلامي تأليف دکتر آذرنوش
اسب (92-111) اسحاق موصلي (245-253) اسماعيل بن يسار (655-657)
اسودبن يعفر (719-721) اسودغندجاني (723-724) اسفرايني (325-326)
اسلام (تأثير اسلام در ادبيات عرب) (485-490)

مقالات جلد 9 دائرة المعارف بزرگ اسلامي تأليف دکتر آذرنوش
اشعب بن جبير (45-47) اعشي، ميمون بن قيس (384-388) اضمار (324-325)
اعلال (392-396) اغاني (408-415)
اصفهان (ادبيات عربي در اصفهان) (195-198)

مقالات جلد 10 دائرة المعارف بزرگ اسلامي تأليف دکتر آذرنوش
به‌طور ناقص
امرؤالقيس (208-212) امية ابي الصلت (297-299) انسي ( )
اللـه (واژه‌شناسي) (77-79) ادبيات عربي در اندلس (338-342) الفبا (47-54)

مجموعه سخنرانيها

1352 «کنگره خاورشناسان پاريس» (سخنراني به زبان فرانسه).
1353 کنگره طه حسيني، قاهره، سخنراني به عربي درباره آثار ترجمه شده او به فارسي.
1354 شرکت در کنگره (13) جهاني اديان در لانکاستر (انگليس) سخنراني به زبان فرانسه درباره «اديان ايراني در ميان اعراب جاهلي).
1371 سخنراني در دانشگاه اصفهان درباره «آيين ترجمه در ادبيات کهن فارسي»
1371 سخنراني در دانشگاه آزاد نجف‌آباد درباره «آموزش زبان عربي».
1375 ميز گرد فرهنگ‌سراي انديشه، درباره ترجمه‌هاي قرآن (تابستان).
1375 مصاحبه تلويزيوني (شبکه 4) درباره ادبي عربي (تابستان).
1375 دو مصاحبه راديويي درباره کتاب تاريخ ترجمه (اسفند).
1375 مصاحبه مجله سروش درباره کتاب تاريخ ترجمه.
1375 سخنراني به زبان فرانسه در انجمن ايران‌شناسي فرانسه موضوع: تبادلات فرهنگي ايران و عرب.
سپتامبر 1999=1376 سخنراني در پاريس به عنوان La formation persem classique sous
کنگره ايران‌شناسي (دردست چاپ)

فهرست مقالات تأليفي برحسب سال چاپ

1349 «مقدمه‌اي بر کتاب الشعر و الشعراي ابن قتيبه»، مقالات و بررسيها، ش 1، ص 31-103 (ترجمه)، 1349ق.
1350 «نگاهي به اجتماع اشرافي حجاز از خلال غزليات عمربن ابي ربيعه» مقالات و بررسيها، ش 5 و 6، ص 140-160، 1350ق.
1350 «ترجمه قصيده‌اي از عمر بن ابي ربيعه»، مقالات و بررسيها، ش 7 و 8، ص 120-140، 1350ق.
1351 «نگاهي به تاريخ ثمود» مقالات و بررسيها، ش 9 و 10، ص 31-63، 1351ق.
1351 «ايران ساساني در اشعار عدي بن زيد شاعر» يادنامه آنکتيل دوپرون، نشريه انجمن فرهنگ ايران باستان، ص 95-123، 1350ق.
1352 تاريخ و فرهنگ کهن ايران در «الآثار الباقيه»، بررسيهايي درباره ابوريحان بيروني به مناسبت هزاره ولادت او، شوراي عالي فرهنگ و هنر، ص 164-241، 1352ق.
1353 «همزه و دشواري نگارش آن»، مقالات و بررسيها، ش 17 و 18، ص 132-145، 1353ق.
1353 «نگاهي به تاريخچه اتتقاد در شعر جاهلي عرب 1، معارف اسلامي، ش 18، ص 20-29، 1353ق.
1353 «نگاهي به تاريخچه انتقاد در شعر جاهلي عرب 2، معارف اسلامي، ش 19، 1353ق.
1353 «نگاهي به تاريخچه انتقاد در شعر جاهلي عرب 3، معارف اسلامي، 1353ق.
1354 «هنرهاي ايراني و آثار برجسته آن»، شوراي عالي فرهنگ و هنر، بررسيهاي درباره فرهنگ ملي ايران، ش 39، تهران، 1354ق.
1354 «آداب و رسوم ملي ايران»، شوراي عالي فرهنگ و هنر، بررسيهاي درباره فرهنگ ملي ايران، ش 39، تهران، 1354ق.
1354 «فرهنگ ايران در برخورد با فرهنگهاي ديگر»، شوراي عالي فرهنگ و هنر، بررسيهايي درباره فرهنگ ملي ايران، ش 39، تهران، 1354ق.
1355 Elements de religions iranienns chez les Arabes a lepopue preilamique مقالات و بررسيها، شماره 27، سال 1355.
1356 «الکلمات الفارسية في الشعر الجاهلي»، مقالات و بررسيها، عدد خاص، ش 2، دفتر 30.
1362 «پژوهش در قصيده‌اي بزرگ فرزدق»، مقالات و بررسيها، دفتر 39-38.
1362 Etude sur une ode celebre، مقالات و بررسيها، سال 1362.
1371 «ترجمه تفسير طبري، ترجمه تفسير طبري نيست» يادنامه استاد زرياب خويي، يکي قطره باران، تهران، 1371.
1373 حکايت ابي‌القاسم بغدادي، نمايشنامه در يک پرده، شاهکاري ناخواندني از قرن 5، نشر دانش، سال چهاردهم، شماره 6 (مهر و آبان).
1375 چوگان به سبک ايراني، فصلنامه فرهنگستان، ش 7، اسفند.
1375-1376 در جستجوي واژه‌هاي فارسي اسب‌شناسي، فصلنامه فرهنگستاتن، ش 7، اسفند.
1375 ترجمه فارسي التبصر الي التجارة از جاحظ، مقالت و بررسها، 1375.
برده، براي فرهنگ آثار
1376 ايراني ساساني در ديوان اعشي، «مقالات و بررسيها»، ش 62 (ص 105-115).
مقاله «بلاشر» براي بنياد دائرة المعارف، ج 4
مقاله «پلا» براي بنياد دائرة المعارف، ج 5
1380 ترجمه تفسير طبري، بنياد ج 6
1380 ترجمه‌هاي قرآني، بنياد، ج 6
1380 ترجمه اشعار مقالات، ش 69

مقالات جلد 1 دائرةالمعارف بزرگ اسلامي تأليف دکتر آذرنوش
آبي، ابوسعيد (ص 70) آتش، عصر جاهلي (ص 95-94) آل (ص 536)
آداب العربيه في... (ص 164-165) آجروميه (ص 118)

مقالات جلد 2 دائرة المعارف بزرگ اسلامي تأليف دکتر آذرنوش
آمدي، علي بن ابي (195) آيه (274-277) آيات الولاية (253-254)
آملي، محمدبن محمود (215-217) ابراهيم غافقي (519) ابان بن عبدالحميد (347-349)
ابراهيم مرزوق (535) ابشيهي (578-579) ابجد (360-362)
ابن ابي شنب (665-667) اب (295-296) ابن ابي عيينه (690-693)
ابله بغدادي (590-592) ابن آجروم (613) ابن ابي عتيق (680-682)
ابن بقي، يحيي ابابيل (297-299) ابراهيم هندي (550)
ابن ابي المعالي (697) ابن ابي ثابت (632-633) ابن (605-607)
ابل (586-587) ابن ابي ازهر (623-624) ابن ابي طاهر طيفور (672-676)
ابليس (592-594) ابتدا (353-355)

مقالات جلد 3 دائرة المعارف بزرگ اسلامي تأليف دکتر آذرنوش
ابن ثوابه (195-197) ابن عرابي (27-29) ابن اطنابه (25-26)
ابن حبيب، محمد (306-308) ابن اسلت 013-15) ابن انباري (44-46)
ابن دريد (499-506) ابن بري، عبداللـه (104-106) ابن بقي، يحيي (130)


 



گالری تصاویر
در این قسمت موردی یافت نشد



مقاله های مرتبط
در این قسمت موردی یافت نشد