صفحه اصلی   /   بازگشت

زندگي نامه آية اللّه العظمی حاج سيد محمد محقق داماد


مرحوم آية اللّه العظمی حاج سيد محمد محقق داماد به سال 1325ق (1) در خانواده‏اي روحاني - که به تقوا اشتهار داشتند - در احمد آباد اردکان به دنيا آمد.
آن مرحوم مانند جدّ خود پيامبر اکرم (ص)قبل از ولادت پدر را از دست داد و در شش سالگي مادرش از دنيا رفت.
پدر بزرگوارش روحاني مخلص به نام سيد جعفر موسوي از علاقمندان واقعي خاندان پيامبر (ص)بود. او قبل از تولد فرزند به شوق زيارت عتبات عاليات با پاي پياده از وطن خود خارج شد و در همين سفر روح پاکش به ملکوت اعلي پيوست. (2)
حاج سيد محمد پس از تحصيل علوم مقدماتي در اردکان راهي شهر يزد شد و از محضر استادان بزرگ آن زمان در يزد کسب فيض نمود.

استادان وي در يزد

1. حجة الاسلام حاج سيد يحيي واعظ يزدي ( متوفاي 1362ق)
وي از وعاظ بزرگ در احمد آباد اردکان متولد گرديد و در شهر يزد به تحصيل و تدريس پرداخت سپس به اصفهان رفت و از علماي اعلام، آقاي سيد مهدي درچه‏اي، شيخ اسداللّه قمشه‏اي، ميرزا جهانگير خان قشقايي و آقا ميرزا احمد مدرّس بهره‏مند گرديد. (3)
2. سيد حسين باغِ گندمي.
وي از شاگردان برجسته آيت اللّه العظمي حاج سيد محمد کاظم طباطبايي يزدي بود که سالها در عتبات از محضر علما کسب فيض نمود و سپس به وطن خود يزد بازگشته به امر تدريس مشغول گرديد. (4)
3. سيد احمد مدرس
وي از مدرسين ماهر و معروف يزد بوده و حجةالاسلام ريحان يزدي نيز از شاگردان او محسوب مي‏شود. (5)
4. آية اللّه حاج شيخ غلامرضا فقيه يزدي ( 1378 - 1295ق)
وي فرزند حاج ابراهيم يزدي ( کوچه بِيُکي) است که در سال 1309ق وارد حوزه علميه مشهد گرديد و بعد از تحصيل علوم ادبي و اندکي فقه و اصول و کلام همراه آقا سيد حسن قوچاني معروف به آقا نجفي با پاي پياده و رنج فراوان از مشهد به يزد و سپس به اصفهان رفت. (6)
وي پس از پنج سال اقامت در اصفهان و تحمل زحمت و تنگدستي زياد در سال 1319ق عازم نجف شد و از محضر علماي بزرگواري چون حاج ميرزا حسين فرزند حاج ميرزا خليل، و آيت اللّه آسيد محمد کاظم يزدي، و آخوند ملامحمد کاظم خراساني و آشيخ هادي محقق تهراني و آشيخ محمدباقر شيرازي اصطهباناتي بهره‏مند شد، و به وطن خود يزد مراجعت و در آنجا مقيم گرديد.
او، علاوه بر تدريس در حوزه علميه، اهتمام زياد، به امر تبليغ و ارشاد مردم داشت و چون سخنانش از دل بر مي‏خواست ناچار بر دل مي‏نشست.
نفوذ کلام و نيکويي اخلاقش زبانزد خاص و عام بود. بسياري از اهالي يزد معتقدند که وي اهل کرامت بود.
آية اللّه حاج شيخ غلامرضا از آية اللّه حائري مؤسس حوزه علميه قم و حاج ميرزا سيد علي مدرس لب خندقي اجازه اجتهاد داشت. با اينکه در آن زمان گاهي بيش از صد هزار تومان در سال از سهم مبارک امام (ع)به دستش مي‏رسيد هيچ از آنها استفاده نمي‏کرد و از راه هداياي ناچيزي که مردم در پي تبليغ و ارشاد به او مي‏دادند، به زندگي ساده خويش ادامه مي‏داد.
وي در روز جمعه ذيحجه ( 11تير ) 1338در سن هشتاد و سه سالگي رحلت نمود و در مقبره‏اي کنار مزار امامزاده جعفر يزد به خاک سپرده شد. (7)

مهاجرت به قم

مرحوم آقاي داماد در سال 1341ق در سن 16سالگي درست يک سال پس از تأسي حوزه علميه قم به دست مبارک آية اللّه حائري يزدي، با راهنمايي استاد به قم مهاجرت نمود. (8)
عنايت خاصي که مرحوم حاج شيخ غلامرضا، موقع بدرقه شاگردش مبذول داشت به اندازه‏اي جالب بود که نظيرش کمتر ديده شده است. آنگونه که استاد معظم حاج آقا موسي شبيري زنجاني دامةافاضاته نقل مي‏فرمود: مرحوم آقاي داماد وقتي کيفيت آمدن استادش به گاراژ براي بدرقه و کندن لباس و جوراب و پوشاندن آنها بر وي را متذکر مي‏شد اشک در چشمانش حلقه مي‏زد. (9)

استادان وي در قم

آية اللّه محقق، در قم نيز از محضر استاتيد و آيات عظام کسب فيض نمود که نام تعدادي از آنها از اين قرار است:
1. آية اللّه مير سيد علي يثربي کاشاني( متوفاي 1380ق)
2. آية اللّه سيد محمد تقي خوانساري( متوفاي ) 1371
3. آية اللّه ميرزا محمد همداني( متوفاي 1365ق)
4. آية اللّه حاج سيد محمد حجّت کوه کمري ( متوفاي ) 1372
5. آية اللّه حاج شيخ عبدالکريم حائري يزدي( متوفاي ) 1355
آية اللّه مؤسس به اين شاگرد عنايت خاص داشت و با داشتن چنين شاگرداني به آينده حوزه علميه قم دلگرم و اميدوار بود.
همين عنايت استاد و موقعيت ممتاز علمي و تقوايي وي سبب شد که مرحوم آية اللّه حائري وي را به دامادي خود بپذيرد و از آن روز به لقب داماد مشهور و معروف گرديد. (10)

تشکيل حوزه درسي

او پس از ارتحال استادش آية اللّه حائري، رسما تدريس در حوزه علميه قم را شروع کرد و در مدت کوتاهي محضر درسش محل تجمع فضلاي بنام حوزه گرديد.
وي به قدري به امر تدريس اهميت مي‏داد که در ايام تعطيل دروس حوزه نيز به تدريس و تربيت طلاب مي‏پرداخت در محضر محقق داماد دانشوران بزرگي تربيت شدند که نام برخي از آنان را زينت بخش اين مقاله مي‏آوريم.
1. آيت الله شهيد حاج شيخ مرتضي مطهري
2. آيت الله شهيد سيد محمد حسين حسيني بهشتي
3. آيت الله شهيد حاج شيخ عبدالرحيم رباني شيرازي
4. امام موسي صدر
5. آيت الله شهيد دکتر محمد مفتح همداني
6. آيت الله شهيد حاج شيخ علي قدوسي
7. آيت الله شهيد حاج آقا مصطفي خميني فرزند رهبر کبير انقلاب اسلامي ايران
8. آيت الله حاج شيخ مرتضي حائري يزدي
9. آيت الله حاج شيخ احمد پاياني
10. آيت الله عبداللّه جوادي آملي.
11. آيت الله حاج آقا موسي زنجاني.
12. آيت الله ميرزا علي احمد ميانجي.
13. آيت الله سيد حسن طاهري.
14. آيت الله حاج شيخ ناصر مکارم شيرازي.
15. آيت الله حاج شيخ حسين مظاهري اصفهاني.
16. آيت الله حاج شيخ محمد تقي ستوده اراکي.
17. آيت الله حاج سيد علي محقق (فرزند آن مرحوم) .
18. آيت الله حاج شيخ حسين نوري همداني.
19. آيت الله محمد مؤمن قمي.
20. آيت الله سيد جلال طاهري اصفهاني. (11)

ويژگيهاي اخلاقي

اين فقيه فرزانه، به تدريس فقه و اصول و پرورش فضلاء، علاقه فراواني داشت و از برجسته‏ترين استادان حوزه محسوب مي‏شد.
روزهاي آخر عمر از عارضه سکته قلبي رنج مي‏برد از ماه مبارک رمضان به بعد در منزل بستري گرديد وقتي همه طبقات مخصوصا شاگردانش به ديدار وي مي‏رفتند، گاهي اوقات که ساعت درسشان فرا مي‏رسيد و خود را از شرکت در جلسه درس محروم مي‏ديد. اشک مي‏ريخت و اين جملات پر ارزش را مي‏فرمود:
« من از مرگ نمي‏ترسم ولي از اين مي‏ترسم که وجود عاطل و باطلي باشم و نتوانم انجام وظيفه شرعي کنم» . (12)
حضرت آية اللّه مؤسس در حق ايشان مي‏فرمود:
« آقاي داماد از خوش فکرترين شاگردان من است» .
او بسيار خوش مجلس، شوخ و شيرين سخن بود، به مقامات ظاهري دنيا اهميّت نمي‏داد. بسيار متواضع، بي‏اعتنا به جاه و جلال ظاهري و با زهد و پارسايي زندگي را سپري کرد. (13)
گاهي که به مناسبت خاص در مسند ارشاد و وعظ قرار مي‏گرفت سخنانش در دلهاي شنوندگان اثر بسيار عميقي داشت و به هنگام دعا و مناجات و مراسم سوگواري هر بيننده‏اي تحت تأثير حالت روحاني و چشم اشکباري وي قرار مي‏گرفت. (14)

وفات

اين عارف عظيم الشأن در چهارشنبه 2ذي حجه 1388بر اثر سکته قلبي پس از 75روز بيماري دار فاني را وداع و به معبود خويش پيوست. اهالي قم بعدازظهر همان روز پيکر پاک ايشان را با اندوه فراوان و چشمان گريان تشييع نموده در مقبره‏اي از مقابر شرقي صحن مطهر حضرت معصومه (ره)مقابل ايوان آينه به خاک سپردند.
سپس به پاس تجليل از مقام علمي و زهد و تقواي ايشان از طرف مراجع عاليقدر و اساتيد حوزه و شاگردان آن مرحوم و مردم متدين شهرها مراسم فاتحه برگزار گرديد. (15)

فرزندان

از وي فرزندان لايق و شايسته‏اي باقي مانده است که از ميان آنها حضرت حجةالاسلام و المسلمين حاج سيد علي محقق، از اساتيد محترم حوزه علميه قم و عضو جامعه مدرسين و از ائمه جماعت مسجد بازار قم مي‏باشند که به جاي مرحوم پدر بزرگوارشان اقامه جماعت مي‏نمايند و حضرت حجةالاسلام و المسلمين حاج سيد مصطفي محقق که از فضلا و مدرسين حوزه بوده مدت طولاني رياست سازمان بازرسي کل کشور جمهوري اسلامي ايران را بر عهده داشتند و در موضوعات مختلفي صاحب تأليف مي‏باشند. (16)

آثار

آثار علمي چندي از آية اللّه محقق داماد باقي مانده است که از جمله حواشي بر عروةالوثقي است که به قلم خود آن مرحوم نگارش يافته است.
بعضي از شاگردان آن مرحوم نيز دروس استاد را تقرير و به رشته تحرير در آورده‏اند که برخي از آنها به زيور طبع آراسته گرديده است.
از ميان آن شاگردان که تقرير بحث‏هاي استاد را نگاشته‏اند، چند نفر را نام مي‏بريم:
1. استاد حاج شيخ عبداللّه جوادي آملي که مباحث حج، صلوة، صوم، اعتکاف، خمس، و قسمت عمده زکات را تقرير و به رشته تحرير در آورده‏اند، دوره « کتاب الحج» در سه جلد طبع و نشر گرديده و کتاب صلوة نيز زير چاپ است.
2. استاد ناصر مکارم شيرازي، دوره اصول ايشان را نوشتند.
3. حاج سيد جلال الدين طاهري اصفهاني، مبحث طهارت و دوره اصول را تقرير نمودند.
4. حاج شيخ محمد مؤمن، بحث صلوة را نوشته‏اند. (17)
در اين اواخر براي زنده نگهداشتن ياد آن فقيد سعيد، کميسيون نامگذاري اماکن اردکان، خياباني را در انتهاي خيابان آية اللّه خامنه‏اي اردکان به نام آية اللّه داماد نامگذاري نموده است. (18)

مرقد منوّر

مقبره‏اي که مرحوم آية اللّه داماد در آن به خاک سپرده شده، اتاقي در حدود 12متر مربع مي‏باشد، که مرقد آن بزرگوار در وسط آن و روي قبر، سنگ برجسته‏اي در حدود 70 * 110سانتي متر قرار دارد که بر روي آن چنين حجّاري شده است:
لقد لبّي ربّه الکريم؛ مزار عالم رباني فقيه اهل البيت مرحوم آية اللّه حاج سيد محمدتقي «داماد يزدي قدس سره که مقارن با تأسيس حوزه علميه قم به اين شهر مهاجرت و از محضر آية اللّه حائري( قده) استفاده کامل نموده و سپس به ابتکار و تحقيق مخصوص به خويش به تدريس خارج اشتغال، تا به فاصله اندکي فضلاء عظام به محضرش آشنا و تحقيقات علمي و فتاوي عميق آن فقيه عاليقدر زبانزد مراکز مهم اجتهاد و استنباط شد و با تدريس مداوم فقه و اصول و اهتمام به تعليم و تربيت فضلاء حوزه مقدسه رسالت علمي و ديني خويش را انجام داد و سرانجام روز چهارشنبه دوم ذي حجه سنه 1388اختر فروزان آسمان تحقيق در سن شصت و پنج سالگي دعوت حق را لبيک گفته حشره اللّه مع اجداده و تغمّده بغفرانه» .

علماي مدفون در اين مرقد

در اين مرقد منور عالمان بزرگوار ديگري نيز مدفونند که باعث عظمت و نورانيت بيشتر اين مکان مي‏باشند، مختصري از زندگي آنان چنين است:

1. آية اللّه حاج آقا سيد مرتضي علم الهدي جزايري؛ که از عالمان بزرگ مقيم اهواز بود و بعد از رحلتش او را به قم آوردند و در اين مکان به خاک سپردند.
روي سنگ مرقدش چنين نوشته است:
بسمه تعالي / کل من عليها فان و يبقي وجه ربک ذي الجلال و الاکرام؛ مرقد منور و آرامگاه عليين مکان عالم رباني و فقيه صمداني جامع المعقول و ا لمنقول حاوي الاصول و الفروع قطب المجتهدين و فخر العلماء العالمين ابي المفاخر و المکارم و آيةالتقي و علم الهدي مرحوم آية اللّه العظمي آقاي حاج آقا سيد مرتضي علم الهدي جزايري ابن العلامة الفهامة الحاج سيد محمدرضا قدسي جزايري شوشتري قدس سرهما رحلت نابهنگام آن مرحوم روز يکشنبه هيجدهم ماه ربيع الاول سال 1393قمري مطابق دوم ارديبهشت 1352

2. آية اللّه حاج ميرزا علي آقا غروي علياري ( 1417 – 1319 ق)؛ وي پس از تکميل دروس سطح در زادگاهش شهر تبريز، در سال 1341ق عازم شهر مقدس نجف شد و از محضر اساتيد بزرگ خوشه‏ها برگرفت.

بعضي از آنها عبارتند از:
1. آية اللّه آقاي ضياء الدين عراقي (1361 - 1278)
2. آية اللّه آقا شيخ محمد حسين نائيني غروي (1355 - 1282)
3. آية اللّه آقا سيد ابوالحسن اصفهاني (1365 - 1284)
4. آية اللّه آقا سيد محمد حجت کوهکمري (1373 - 1310) (19)
و...
وي پس از رسيدن به جايگاه رفيع اجتهاد و کسب اجازات علمي و فقهي از بزرگان و علماي دين به ديار خويش بازگشت و علاوه بر رسيدگي امور مختلف مردم؛ به توسعه امور فرهنگي اهتمام ورزيد و با تشکيل حوزه درس و بحث به تربيت شاگردان علوم اسلامي پرداخت.
ايشان در فقه، اصول، کلام، تفسير قرآن و دعا داراي تأليفات ارزشمندي است.
آية اللّه ميرزا علي آقا غروي بعد از يک قرن زندگي با برکت در اواخر اسفند 1375ه.ش در حاشيه زدن بر کتاب غايةالقصوي در ترجمه عروةالوثقي مرحوم سيد محمد کاظم يزدي با بروز سکته مغزي، بستري گرديد و در عصر روز دوشنبه دوم ارديبهشت 1376ه.ش رحلت نمود، پيکر پاک آن عالم وارسته در همين مکان در جوار محقق داماد دفن گرديد. (20)

3. آية اللّه حاج شيخ احمد پاياني ( 1375 – 1306 ش)
وي مقدمات علوم ديني را در مدرسه علميه ملا ابراهيم شهرستان اردبيل فرا گرفت و در اوايل سال 1366 ق براي ادامه تحصيل عازم حوزه علميه قم گرديد و در کنار تحصيل به تدريس پرداخت و از محضر عالمان بزرگواري چون آية اللّه سيد محمد باقر سلطاني طباطبايي(قده) مدفون در مرقد امام خميني(ره) ، آية اللّه نجفي مرعشي(ره) ، و آية اللّه حاج سيد محمد حجت کوه کمري، و آية اللّه حاج آقا حسين بروجردي، و آية اللّه سيد محمد محقق داماد بهره‏مند گرديد.
آية اللّه پاياني در تدريس مکاسب مرحوم شيخ انصاري و کفايه مرحوم آخوند خراساني ماهر بود و سالياني متمادي به اين امر پرداخت.
وي بر مکاسب آن مرحوم شرح و حواشي دقيقي دارد که دو جلد آن از اوّل مکاسب محرّمه تا آخر بيع ما يقبل التمليک و ما لا يقبل به چاپ رسيده است.
بر کفاية مرحوم آخوند نيز شرحي نوشته‏اند که هنوز مخطوط و ناتمام است. از وي تقريرات بحث بيع مرحوم آية اللّه حجت و اصول آية اللّه بروجردي نيز به صورت مخطوط به يادگار مانده است. رساله‏اي در احکام الاراضي و بيع الفضولي نيز به رشته تحرير در آورد. که در مجموعه مقالات کنگره مقدس اردبيلي و شيخ انصاري (ره) به چاپ رسيده است. (21)

 


1- در گنجينه دانشمندان، تأليف شيخ محمد رازي، ج 142 2تاريخ تولد را 1321ق ذکر کرده است. اما در زيرنويس ص 97مجلد نور علم ( ش مسلسل ) 17آمده است: بنابر اظهارات يکي از نويسندگان آن مرحوم تاريخ تولد ايشان روشن نبوده و خود آن مرحوم با مقايسه به معاصرين خود بين سال 1323تا 1325را حدس مي‏زند.
2- مجله نور علم، نشريه جامعه مدرسين حوزه علميه قم، ش مسلسل 17شهريور 1365ص .97
3- آينه دانشوران، سيد عليرضا ريحان يزدي، با مقدمه و تعليقات ناصر باقري بيدهندي، ص 378 - 379گنجينه دانمشندان، ج 7ص 462
4- آينه دانشوران، ص 224و .225
5- همان، ص .734
6- سياحت شرق، تأليف آقانجفي، ص 81تا 155
7- النجوم المسرد في الصرح الممرد، زيراکس از نسخه خطي، تأليف سيد جواد مدرسي يزدي ص .125
8- ماهنامه سيماي اردکان، ش 27ص 3و مجله درسهايي از مکتب اسلام سال دهم شماره × 4ص 225تا .226
9- مجله نور علم، ش 17ص 97تا .98
10- همان، ص 98و ماهنامه سيماي اردکان، ص 3و مجله درسهايي از مکتب اسلام سال دهم شماره 4ص .226
11- همان.
12- همان.
13- همان.
14- همان.
15- همان.
16- مجله نور علم، ش 17ص .102
17- همان.
18- ماهنامه سيماي اردکان، ش 27ص .3
19- بقيةالسلف، با مقدمه هادي هاشميان، چاپ اول، .1376
20- همان و مجله آينه پژوهش، ش 43ص .110 - 11
21- گفتگو با حجةالاسلام محمد رضا پاياني فرزند آن مرحوم و يادداشتي که از زندگينامه پدر بزرگوارش در اختيار من گذاشت. و مجله آينه پژوهش، ش 43ص .111 -

 



گالری تصاویر
در این قسمت موردی یافت نشد



مقاله های مرتبط
در این قسمت موردی یافت نشد