صفحه اصلی   /   بازگشت

زندگينامه آيت الله العظمى سيدمحمد صادق روحانى

وي در يك خانواده علمى در تاريخ 5 محرم الحرام 1345 ه‍ ق، مطابق با 1304 ه‍ ش در شهر مقدس قم چشم به جهان گشود وبركات وجودى والديني بى كم و كاست اين نوزاد را در بر گرفت تا جائيكه نورانيت فضاى درونى آنها آمادگيهاى لازم را در اختيارش قرار داد وايشان را مانند خودشان در جهت كسب وتحصيل رضا وخوشنودى الهى وارد صحنه زندگى كردند، واز دوران كودكى مسأله تحصيل علم برايش يك حقيقت شيرين ولذت بخش گرديد واز سن چهار سالگى وارد مكتب شد وچون از استعداد و شايستگيهاى ويژه اى برخوردار بودند راه چندين ساله را يك شب طى نمودند وتا نزديك به سن ده سالگى توانستند از بحثهاى حوزوى مانند مقدمات، صرف ونحو، بيان وبديع را پشت سر بگذارند واز كتاب شرح لمعه‌اى كه در مباحث فقهى جايگاه بسيار مهم ومطلوبى را به خود اختصاص داده كه بعضى از فقهاى بزرگ مى گفتند "اگر كسى بتواند از همين شرح لمعه برايم امتحان بدهد به او اجازه اجتهاد ميدهم "، ايشان بدون استاد از عهده درك مطالب اين كتاب در اين سن بخوبى برآمدند وبا بعضى از علمائى كه سن زياد داشتند به مباحثه نشستند . كوچكى سن وبزرگى فهم ودرك ايشان در ميان طلاب وحتى فقهاى بزرگ نجف زبانزد شده بود واين شايستگى وقدرت فهم كه با نورانيت روح وقلب معجون گرديده، سرعت ايشان را در كسب علوم خيلى بالا برده تا جائيكه در احدى براى رقابت احساس آمادگى نميشد، در سن يازده سالگى در بحث مكاسب شيخ شركت ميكند.

همين قضيه در تمام جلسات علمى علماى نجف مطرح گرديد وهمه علماء از اينكه يك نوجوان در اين سن چگون ميتواند قدرت فهم مطالب شيخ انصارى " ره " را پيدا كند در تعجب كامل بودند، حتى از حضرت آيت الله العظمى خوئى " قدس سره " منقول است كه به يكى از مراجع عصر ميگويد: افتخار ميكنم به يك حوزه علميه‌اى كه در آن نوجوان يازده ساله در كنار شاگردان بزرگسال وعلماى معنون وهمراه با آنان مكاسب را مى خواند و مطالب درس را بخوبى وبهتر از ديگران مى فهمد .

حضرت آيت الله العظمى روحانى از سن يازده سالگى در درسهاى خارج حوزوى شركت نموده كه براى تمام شركت كنندگان تعجب آور بود ودر اغلب جلسات مراجع وبزرگان از ايشان ونبوغ فكرى، قدرت استدلال وهمچنين از كوچكى سن وشركت نمودنش در دروس خارج، سخن گفته ميشد بخاطر اينكه اشخاصى كه به بحثهاى حوزوى آگاهى دارند خوب ميدانند شركت نمودن يك نوجوان در درسهاى خارج بدون ترديد توجهات وعنايات خاصى را از ناحيه مقدسه لازم دارد چون در اين بحث شركت كنندگان با يك فقيه ومجتهد جامع الشرايطى مواجه هستند كه يك عمر در مباحث فقهى و اصولى تحقيق نموده است اظهار نظر در مقابل استنباط واستدلالهاى وى، حتى فهميدن مطالب درسى او، بدون ترديد معلومات بسيار عاليه‌اى ميطلبد كه از عهده هر كسى بر نمى آيد واگر روزى استاد به يكى از تلاميذ خود، با علاقمندى خاصى پيشنهاد كند كه در مباحث درسى ايرادهاى خودش را مطرح نمايد در حقيقت مقام علمى وصلاحيت او را در تحقق قدرت اجتهاد از احكام الهى را تأييد ميكند وچنين پيشنهادى در مورد معظم له از ناحيه آيت الله العظمي خوئى " ره " خيلى مطرح مى شد .

اساتيد دروس خارج معظم له

اساتيد معظم له در درسهاى خارج فقه واصول، فقها ومراجع بزرگ ونام آور و كم نظيرى هستند كه مراتب علمى وفقهى وكمالات اخلاقى هر كدام از آنان بر احدى پوشيده نيست واين شخصيت ارزشمند كه قلم از نوشتن جملاتى كه گوياى واقعياتش باشد ' عاجز ودر فشاراست ' در مقام تعريف عصاره وجود آن اساتيد بزرگ وكم نظير " رضوان الله تعالى عليهم " مى باشد .

اسامى اساتيد معظم له به شرح زير مى باشد :
1 - حضرت آيت الله العظمى آقاى شيخ كاظم شيرازى " قدس سره "
2 - حضرت آيت الله العظمى آقاى شيخ محمد حسين اصفهانى معروف به كمپانى " قدس سره " .
3 - حضرت آيت الله العظمى آقاى شيخ محمد على كاظمى " قدس سره " .
4 - حضرت آيت الله العظمى آقاى سيد ابوالحسن اصفهانى " قدس سره " .
5 - حضرت آيت الله العظمى آقاى سيد ابو القاسم خوئى " قدس سره " .

اين بزرگانى كه حوزه علميه وعالم تشيع وجهان اسلام، به وجودشان افتخار مى كنند همه از بركات نجف اشرف تحت عنايتهاى حضرت على صلوات الله عليه است .

معظم له از وجود همه اساتيد استفاده نموده وخود را مديون محبتهاى مخلصانه آنها مى دانندواز ميان اساتيد كسيكه بيشتر از همه ايشان را مورد توجه قرار داده وسرمايه‌گذارى زيادى را براى شكوفايى استعداد ورشد علمى واخلاقى معظم له انجام مى دادند، حضرت آيت الله العظمى خوئى " قدس سره " بودند وچون ايشان در عصر خودشان، به اتفاق بزرگان و كارشناسان فقه واجتهاد واستنباط احكام، يك فقيه بى نظير بوده كه در اغلب علوم حوزوى مانند كلام، تفسير، رجال ومباحث فلسفى كه به" علم معقول "معروف است متخصص و صاحب نظر بوده وآثار منتشره از ايشان سند اثبات اين واقعيت است .
آيت الله العظمي آقاى خوئى " ره " در تشخيص وشناخت لياقت وشايستگيها هم كم نظير بودند هر زمان طلبه‌اى را تيزهوش وپر استعداد مى يافتند هميشه او را زير نظر مى گرفتند حتى بعد از درس وبحث ايجاد ارتباط بيشترى مى كردند تا اينكه بتوانند وى را به خوبى تربيت كنند، ايشان از همان هنگام آشنايى با معظم له ومشاهده لياقت وشايستگى واستعدادهاى فوق العاده وى را همواره زير نظر مى گيرند تا جائيكه ارتباط علمى وفرهنگى ومعنوى تحت عنوان استادى با ايشان قريب به پانزده سال در محيط نجف اشرف ادامه پيدا مى كند، اين مدت رابطه بين يك استاد بسيار قوى ونيرومندى كه مى تواند در اقيانوس معارف واحكام الهى به غواصى بپردازد با يك شاگردى كه از دوران نوجوانى داراي ذكاوت وشعور فوق العاده اى ميباشد حقيقت مهمى را روشن مى سازد كه در برگيرنده معناى آيت اللهى در وجود معظم له است وبنا به نقل خودشان از ميان اساتيد عنوان استادى كامل فقط به حضرت آيت الله العظمى خوئى " قدس سره " منحصر مى شود به خاطر اينكه مدت پانزده سال آشنايى زمان كمى نيست خصوصا وقتى كه اين آشنايى با تعليم وتعلم وارتباط بسيار نزديك دوام يابد .

حضرت آيت الله العظمى خوئى " قدس سره " پيوسته با معظم له انس والفت زيادى داشتند تا جائيكه اغلب شبها به حجره ايشان مى آمدند وبا هم به بحث مى پرداختند وگاهى اين شب نشينى ها پنج ساعت طول مى كشيد وبعد از اتمام جلسه، استاد را تا درب منزل خود بدرقه مى نمودند .

اساتيد در هنگام تدريس از كيفيت اشكال ويا نقد شاگردان خود مى توانند به رشد علمى آنان آگاه شوند وبا تكرار چند سؤال او را سبك وسنگين كرده از كمالات او در ارتباط با فهم مطالب درسى ومراتب علمى واستعدادهاى شكوفا شده اش آگاه گردند در جلسات خصوصىدر ميانه عده اى از شاگردان، مرحوم آيت الله العظمي آقاى خوئى " قدس سره " به معظم له مى فرمودند: چرا در مباحثه‌ها اشكال نمى كنى من از شما مى خواهم اشكال وايرادهائى كه به نظرتان مى رسد مطرح نمائيد . اين چنين درخواست از ناحيه استاد، ضمن اينكه از عظمت علمى وتكيه گاه قوى ونيرومند او حكايت مى كند، به نبوغ فكرى وشايستگى ويژه شاگرد هم بهترين دليل است چون غالب اساتيد از اشكال نمودن شاگردانشان ناراحت مى شوند و اكثر اشكال كنندگان هم با كمبودهايى كه دارند نمى توانند مطلب را بخوبى مطرح سازند ولى وقتى استاد به يكى از شاگردان خويش پيشنهاد كند" هر نوع اشكال وايراد وانتقادى كه از مطالب درسى به نظرتان مى رسد مطرح كنيد ومن خيلى به چنين اشكالات شما علاقمند هستم" بدون ترديد از يك واقعيتى بسيار مهم حكايت مى كند كه او در زمينه رشد علمى و درك صحيح مطالب بدان نائل شده است .

اوضاع تحصيلي واقتصادي

ايشان در شبانه‌روز شانزده ساعت براى مطالعه وتنظيم امورات درسى صرف وقت مى نمودند وچنين سرمايه‌گذارى براى تحصيل وعشق وعلاقمندى به علم ودانش از بزرگترين توفيقات وعنايات الهى است چون اينگونه برنامه‌ريزى تحصيلى همه فعاليتهاى غير درسى را تعطيل مى كند وموجب ناراحتيهاى خاصى مى شود چنانچه اغلب دوستان وحتى آقاى خوئى " قدس سره " هم، از اين همه صرف وقت براى مطالعه نگران بودند وبه ايشان تذكر مى دادند كه مقدارى برنامه‌هايش را تعديل كند چون كسى كه در هر شبانه‌روز شانزده ساعت مطالعه داشته باشد براى خواب واستراحت، تجديد قواى بدن، حضور در جلسات درس و و . . . چندان وقتى باقى نمى گذارد وضمنا با شرايط بسيار سختى كه از جهت وضع اقتصادى داشتند كه اغلب ايام زندگى خود را با قرض گرفتن از ديگران سپرى مى نمودند، ولى با اين وصف از وقت مطالعه نمى كاستند .
معظم له با سختيهاى زيادى، زندگى را اداره كرده وبا قرض گرفتنهاى فراوان، براى تأمين احتياجات اوليه خويش مواجه ميشدند ودر موارديكه قرضها رقم بالايى را تشكيل ميدادند، از پيشنهاد قرض مجدد عاجز مى گشتند ولى چاره اى جز اين به ذهن نمى رسيد كه دوباره بايد قرض بگيرند، ليكن انسانهاى پاك طينت وخداشناس گاهى اين واقعيت را در چهره آنان مشاهده مى كردند وبراى جرأت دادن به آنها وكاستن از فشارهاى درونى قرضهايشان، مى گفتند شما ناراحت قرضهايتان نباشيد، خيلى از علماء ودوستانتان در اين دفتر براى خويش حساب باز كرده وقرضهاى زيادى هم دارند، شما هم براى تأمين احتياجات خود هر چه لازم داريد ببريد انشاء الله مشكل حل خواهد شد .

جوانى در جرگه اساتيد نجف اشرف

معظم له بعد از ورود به جلسات درس خارخ فقه واصول آيت الله العظمي آقاى خوئى " قدس سره "، باقابليت وشايستگيهائى كه داشتند مطالب را خوب دريافت مى كردند وچون سيره علماء و طلاب در دروس خارج بر اين است كه مطالب مهم واصلى بحث را هنگام درس مينويسند وسپس به توضيح وتنظيم آن مى پردازند، كسانيكه درس استاد را بخوبى دريافت كرده باشند آنرا، با نوشتن تكميل مى كنند وبعد از مدتى به خود ايشان براى نظارت وكنترل وارزيابى تحويل مى دهند واگر براى نويسنده اى، كه از شاگردانش مى باشد اشكالى پيش آيد در پاورقى آنرا مطرح مى كند وگاهى بعضى از شاگردان تيزهوش وزبده، ضمن دريافت مطالب از استاد، همان را تحت عنوان، تقرير به ديگران تدريس مى كنند .

حضرت آيت الله العظمى روحانى، بعد از مدت كوتاهى كه در دروس خارج آيت الله العظمي آقاى خوئى " ره " شركت نمودند به تقرير آن پرداختند وهمانند استاد در جايگاه تدريس نشسته وبه عده اى از علاقمندان، همان بحث را با دقت زياد تدريس مى نمودند، و از اين جهت هم يك رابطه خاصى در ميان ايشان وآيت الله آقاى خوئى " ره " ايجاد شده بود وچون چنين توانائى در معظم له استاد را بيشتر از هر زمان بسوى خود جذب كرد زيرا شاگردى كه مقرر درسهاى خارج استاد خويش با اين شيوه باشد بدون شك از يك مقام علمى بالايى برخوردار است روى همين كار سخت ودشوار ايشان از دوران جوانى به جرگه اساتيد حوزه علميه نجف اشرف پيوستند وتا هنگام خروج از اين ديار به تدريس وپژوهشهاى علمى مشغول بودند .

ودر اينجا به متن نامه حضرت آيت الله العظمى خوئى توجه كنيم كه در عبارات كوتاه و مختصر به همه اين حقايق وواقعيات اشاره نموده وعظمت علمى وقدرت استنباط قوى حضرت ايشان را در سنين نوجوانى تأييد مى نمايند

بسم الله الرحمن الرحيم
الحمد لله على آلائه والصلوة والسلام على سيد رسله وانبيائه وعلى آله واوصيائه وبعد فلا يخفى على الناظر في هذا التقرير الرشيق والتحرير الرقيق الذى جاء به يراع الفاضل النيل والسيد الجليل صاحب القريحه الوقادة والفكرة النقاده السيد محمد صادق القمى الروحانى ايده الله بروح منه انى قد لاحظت منه مواقع عديدة وجملا مفيدة فالفيتها تقريرات سديده تعرب عن الحقايق التى تلقيها من محاضراتى التى كنت القيها وتكشف عن الشوارق التى اقتبسها من المباحث التى كنت امليها بما جعله عندى على صغر سنه كبيرا في فنه فذا في دقة نظره وقوة ذهنه واستقامة سيره وسرعة وصوله فيما حرره وقرره من مباحث العلمين العظيمين الكبيرين علم الفقه واصوله فنسئل الله تعالى ان يجعله علما من اعلام الدين وقرة لعيون المؤمنين وان يقر عينه بما يحب كما اقر عينى به ولله الحمد اولا وآخرا كتبه بيمناه الداثره.
الفقير الى رحمة ربه الغنى ابو القاسم الموسوى الخوئى .

الاحقر ابو القاسم الموسوى الخوئى
27 شهر شوال المكرم سنه 1360

بازگشت به قم

حضرت آيت الله العظمى روحانى، بعد از اتمام تحصيل وكسب فيض از محضر اساتيد بزرگ حوزه علميه نجف الاشرف، در رديف بزرگان ومراجع دينى قرار مى گيرد ودر اين حال به فكر تحويل دريافتهاى خويش است تا اينكه بتوانند سهم مهمى را در تربيت وآموزش، علاقمندان به علوم ومعارف دينى به خود اختصاص دهند ولذا از ديار نجف به سوى حوزه علميه قم، عازم مى شوند واز هنگام ورود به اين شهر علم واجتهاد، تدريس خويش را آغاز مى كنند .

در سال 1369 ه‍ ق، ايشان به قم وارد مى شوند ودر سطح مراجع بزرگ آن عصر دروس خارج فقه واصول را با عده اى كه در حال حاضر از علماى بزرگ ومدرسين حوزه علميه قم هستند شروع مى كنند .

پنج دوره كامل خارج اصول را تدريس نموده اند كه هر دوره آن از چند سال تحقيق و پژوهشهاى عميق وتدريسهاى روزانه تشكيل ميشود ودر مورد خارج فقه زمان خاصى ضبط نشده است، چون از هنگام ورود به اين شهر علم ودانش تا حال حاضر ادامه دارد .

تأليفات

1- زبده الاصول: كه در چهار جلد به زبان عربى نوشته شده وتمام مباحث اصولي رادرخودجاي داده است .

2 - فقه الصادق: در بيست وشش جلد به زبان عربى نوشته شده وسه مرتبه زير چاپ رفته است ودر ميان كتابهاى استدلال فقهى جايگاه بسيار ويژه اى را بخود اختصاص داده و مانند جواهر الكلام، شيخ محمد حسن نجفى " قدس سره "، تحت عنوان كتاب مرجع براى علماء وفضلا در بخش خارج فقه مطرح گرديده است وعده اى از بزرگان وصاحبان علم
وفضل، در مقام مقايسه به اين كتاب تحقيقى اولويت قائل شده واز جواهر الكلام مقدم داشته‌اند .

3 - مناسك حج به زبان عربى .

4 - الاجتهاد والتقليد .

5 - القواعد الثلاث .

6 - رساله في فروع العلم الاجمالى .

7 - المسائل المستحدثه .

8 - تعليقه بر وسيله النجاه، مرجع عاليمقام عالم تشيع مرحوم سيد ابو الحسن اصفهانى.

9 - تعليقه بر عروه الوثقى .

10 - توضيح المسائل فارسى .

11 - تعليقه بر منهاج الصالحين، آيت الله العظمي خوئى " قدس سره " .

12 - مناسك حج، به زبان فارسى .

13 - ملخص، المسائل المستحدثه، به زبانهاى فارسى، اردو .

14 - منتخب توضيح المسائل، كه به مسائل مهم مربوط مى شود .

15 - منتخب الاحكام (عربى) .

16 - مختصر الاحكام، (رساله عمليه فارسى) .

17 - منهاج الفقاهه، كه شرح وتعليق بر كتاب مكاسب شيخ انصارى " ره " در شش جلد

ودوبار به چاپ رفته است.

18 - رساله في اللباس المشكوك .

19 - رساله في القرعه .

20 - رساله في قاعده لا ضرر .

21 - الجبر والاختيار، سه مرتبه به چاپ رفته .

22 - تحقيق در مسأله جبر واختيار، (فارسى) .

23 - حكومت اسلامى .

مرجعيت

بعد از تشريف فرمايى ايشان از حوزه علميه نجف اشرف و شروع به تدريس‏درس خارج فقه و اصول و با توجه به نگارش كتاب عظيم فقه الصادق بعداز فوت آيت اللَّه العظمى بروجردى (ره) به پيشنهاد علماء، فضلاء و مدرسين ‏نام آور، رساله عمليه ايشان منتشر شد. طبق آنچه در كتابخانه ملى ايران‏موجود است، اولين چاپ رساله توضيح المسائل ايشان مربوط به سال 1340(هـ. ش) مى ‏باشد.

 



گالری تصاویر
در این قسمت موردی یافت نشد



مقاله های مرتبط
در این قسمت موردی یافت نشد