صفحه اصلی   /   بازگشت

آقا جمال خوانسارى

جـمال المحققين معروف به آقا جمال خوانسارى، فرزند آقا حسين خوانسارى سابق الذكر است مـانـنـد پدر جامع معقول و منقول بوده است حاشيه معروفى بر شرح لمعه، وحاشيه مختصرى بر طبيعيات شفاى ابوعلى سينا دارد كه در حاشيه شفاى چاپ سنگى تهران در آمده است آقا جمال با دو واسـطـه، استاد سيد مهدى بحر العلوم است، زيرا اواستاد سيد ابراهيم قزوينى است و او استاد پسرش سيد حسين قزوينى است و سيدحسين يكى از اساتيد بحر العلوم است (1) .
او از فـقـهـاى بـزرگ عـصر خويش است كه مرجعيت و رياست علمى و مذهبى مردم به او منتهى گـرديـده اسـت، از ايـن رو مـلجا و پناهگاه نيازمندان و درماندگان نيزبوده و در انجام مهمات محرومان و بيچارگان كوشا بوده است .

آقـا مـحـمـد، فـرزنـد آقـا حـسـيـن خـوانـسـارى، مـعروف به جمال الدين و موصوف به محقق خوانسارى، (2) در تحقيق و تدقيق بى نظير بوده است او از ملا محمد تقى مجلسى اجازه روايتى دارد و از تـالـيفات او، تعليقه بر شرح لمعه است كه در غايت متانت و دقت مى باشد، و تعليقه اى بر الـهـيـات شـرح تـجريد قوشجى و شرح فارسى بركتاب مفتاح الفلاح شيخ بهايى نيز از تاليفات او مى باشند.
دو لطيفه در زندگى او آورده اند كه به عنوان زنگ تفريح كتاب هم شده باشد درذيل مى آوريم:

1 ـ گـويند از طرف حكومت وقت، هر سال چهار هزار تومان به او به عنوان قضاوت داده مى شد تا گـرفـتـاريـهـاى قضائى مردم را رفع كند وقتى يكى از اعيان درخدمت او حاضر شد و مساله اى پرسيد، او جواب نگفت و گفت اكنون نمى دانم .
پس شخص ديگرى آمد و سؤالى كرد و همان جواب را شنيد تا چهار نفر كه چهار مساله پرسيدند و جـواب (لا ادرى) شـنـيـدنـد آن شـخـص از اعيان دولت گفت كه شما سالى چهار هزار تومان مى گيريد كه بدانيد، و در اين مجلس هر كس از شماپرسيد، شما مى فرمائيد كه (نمى دانم). آقـا جمال فرمود: (من آن چهار هزار را براى آن چيزهايى كه مى دانم مى گيرم، واگر براى آنچه نمى دانم پول بگيرم، خزانه دولت وفا به آن نمى كند) (3) .

2 ـ شـيـخ بـهايى مى نويسد كه آقا جمال در دوران طلبگى عبارتى گفت كه جاى تانيث بود و به تـذكـير ادا كرده بود در اين باب به او ايراد گرفتند در پاسخ گفت: (الامر فى التذكير و التانيث سـهـلـة) پس لفظ (سهلة) را نيز مؤنث آورد روزى ملا محسن فيض كاشانى عازم حج بود و از كاشان حركت نمود و وارد اصفهان شد، و بر آقاحسين محقق خوانسارى مهمان شد، پس آقا جمال بـه حـضـور او شـتـافت ملا محسن مساله اى از او پرسيد و آقاجمال از عهده جواب آن برنيامد ملا محسن دست روى دست زد و گفت: (حيف كه در خانه آقا حسين بسته شد) پس اين سخن در آقا جمال تاثير بسزا نمود و تصميم بر تلاش و جد و جهد گرفت تا ملا محسن از مكه مراجعت كرد و دوباره به منزل آقا حسين وارد گرديد و با آقا جمال صحبت داشت، ديد كه صاحب فضيلت شده است و گفت: (اين آقا جمال، غير آن جمالى است كه ما پارسال او را ديديم) و باز گويند زمانى بـراى آقـا شـام حاضر كردند، در حالى كه او مشغول مطالعه بود، پس سفره را آنجا گذاشتند و آقا هـيچ ملتفت نشد، تا آنكه يك بار اذان صبح بلند شد او به اهل منزل گفت چرا شام را دير آورديد، گفتند آن را اول شب آورده ايم و شما ملتفت آن نگرديده ايد.

اين حالت از همان حالاتى است كه دارندگان آن دائما سر مى دهند: (اين الملوك و ابنا الملوك) (كـجـايند زمامداران دنيوى و فرزندان زمامداران دنيا كه چنين لذات روحى و معنوى را دريافته باشند).

تاليفات

او در اثر تربيتهاى خانوادگى، به عنوان فرزند عالم بزرگى مانند آقا حسين محقق خوانسارى، و با داشـتـن دايـى ارجـمـندى چون محقق سبزوارى صاحب ذخيره، و در اثر معاشرت و مصاحبت با افرادى مانند مجلسى اول و ملا محمد شيروانى، داراى كمالات و مراتب علمى والائى در معقول و منقول بوده است كه تاليفات وتصنيفات او نشانگر اين ذخيره هاى علمى است:

1 ـ حـاشـيـه شرح لمعه كه بارها در ايران به چاپ رسيده است و موردبهره بردارى فضلا و طلا ب علوم دينى در حوزه هاى علمى بوده است .

2 ـ اختيارات الايام و السعد و النحس منها من الليالى و الساعات .

3 ـ اصول الدين فى الامامة .

4 ـ ترجمة الفصول المختاره علم الهدى .

5 ـ حاشيه شرايع .

6 ـ حاشيه شرح اشارات .

7 ـ حاشيه شرح مختصر الاصول .

8 ـ حاشيه شفا.

9 ـ حاشيه من لايحضره الفقيه .

10 ـ شرح فارسى مفتاح الفلاح .

11 ـ حاشيه تهذيب الحديث .

و جز اينها تاليفات ديگرى نيز داشته است كه به نظر نگارنده نرسيده است (4) .

وفات

وى در سال 1125 ه ق در 26 ماه رمضان، به فاصله 25 سال پس از فوت پدروفات يافت و در مقبره پدرش در تخت فولاد اصفهان كه به دست حكومت روزبناگذارى شده بود، مدفون گشت (5) .


1- آشنايى با علوم اسلامى، ص 306 .
2- در حق خوانسار گفته اند: سه فرسخ در سه فرسخ لاله زار است، بهشت روى دنيا خوانسار است .
3- قصص العلما، ص 266 .
4- ريحانة الادب، ج 1، ص 54 .
5- روضات الجنات، ج 2، ص 215ـ214 .
 



گالری تصاویر
در این قسمت موردی یافت نشد



مقاله های مرتبط
در این قسمت موردی یافت نشد